Turystyczne blogowanie - wakacje nad morzem w Polsce - atrakcje dla wczasowiczów

Kąpielisko morskie nad brzegiem Bałtyku

admin — Tue, 13 Sep 2011 19:23:42 +0000

Nazwa Międzyzdrojów- wskazuje na ich położenie geograficzne. Zostały one założone pomiędzy dwoma zdrojami (tak kiedyś, w czasach słowiańskich określano zbiorniki wodne); jeden z nich to położony na północ od osady — Bałtyk, drugi, przylegający od południa — Zalew Szczeciński i jego rozlewiska.
Międzyzdroje znajdują się przy północnym brzegu wyspy Wolin. Jest to jedna z 40 naszych wysp znajdujących się u ujścia Odry do Bałtyku. Wśród tych wysp Wolin jest największy i posiada 245 km2 powierzchni. Większą powierzchnię ma tylko Uznam (położony bardziej ku zachodowi), który należy do Polski tylko w 1/10 swej powierzchni. Inne wysepki są niewielkich rozmiarów; rozłożyły się głównie nad Świną i prawie wszystkie są niezamieszkałe.
Wolin powstał w wyniku działania ostatniego lą-dolodu skandynawskiego. Gdy przed kilkunastu tysiącami lat lodowiec ustąpił, pozostawił wyspę Wolin. Miała ona wówczas inny kształt, niż obecnie; istniało tylko jej środkowe, dyluwialne jądro (geologicznie starsze). Później, na przestrzeni tysięcy lat — w wyniku działania prądów i wiatrów morskich, narastały mierzeje. Wyspa rozrastała się głównie w kierunku wschód-zachód, a zmniejszyła w pasie południkowym, na skutek podmywania od północy i od południa przez fale Bałtyku.
W miejscu, w którym dyluwialne jądro wyspy łączy się zachodnią aluwialną (geologicznie młodszą) mierzeją, znajdują się Międzyzdroje. Są one jakoby na pograniczu dwu obszarów geologicznych, co przyczynia się do urozmaicenia krajobrazu.
Na zachód od miasta ciągnie się długi na około 15 km — sięgający aż po Świnoujście — piaszczysty półwysep. Jego północny brzeg to olbrzymia plaża, jedna z najpiękniejszych nad Bałtykiem, o którą silnie uderzają morskie fale. Natomiast na wschód od miasta znajdują się najwyższe partie wyspy o wysokości do 115 m npm.; można tu podziwiać — w rejonie góry Gosań — najwyższy, klifowy brzeg polskiego Bałtyku sięgający blisko 100 m.
Zarówno w kierunku wschodnim, jak i zachodnim rozciągają się potężne wolińskie lasy. Poważne ich partie mają charakter pierwotny, nie zniszczony działaniem człowieka. Lasy z licznymi rezerwatami i pomnikami przyrody — to również jeden z walorów turystycznych Międzyzdrojów.
Wreszcie na południe od miasta — w niewielkiej odległości od centrum — turysta znajdzie rozlewiska Zalewu Szczecińskiego, krainę wysp morskich; jedyny tego typu krajobraz na polskim wybrzeżu. Tu także panuje pierwotna przyroda. Wyspy stale powiększają swoją powierzchnię na skutek osadzania się odrzańskiego mułu i morskiego piasku (podczas tzw. cofki występującej przy północnych wiatrach). Tutaj turysta, geograf lub przyrodnik spotka wiele rzadkich zjawisk gdzie indziej nie występujących, mnóstwo gatunków ptaków łąkowych, błotnych i morskich.
Walory krajobrazowe oraz dobre zagospodarowanie turystyczne tych obszarów sprawiły, iż należą one do najchętniej odwiedzanych miejsc w Polsce. Międzyzdroje są punktem wyjściowym umożliwiającym zwiedzanie zarówno najbliższej okolicy, jak i całej wyspy oraz pobliskiej ziemi kamieńskiej i największego polskiego portu morskiego — Szczecina.

Czytaj również:

Międzyzdroje

admin — Sat, 10 Sep 2011 19:17:19 +0000

Międzyzdroje — obok Sopotu i Świnoujścia — należą do najpopularniejszych i najbardziej znanych kąpielisk polskiego wybrzeża. Ku maleńkiemu miasteczku wyspy Wolin każdego roku zdążają setki tysięcy osób z całego kraju, by regenerować tu swoje siły, a równocześnie zapoznać się z urodą krajobrazu tego regionu.
Wyjątkowe położenie kąpieliska w miejscu, gdzie rozległe piaszczyste plaże spotykają się z wysokimi klifowymi brzegami Bałtyku, a pierwotne buków o-dęb owo-sosnowe lasy tworzą jeden z nielicznych na wybrzeżu parków narodowych, sprawia, iż pod względem krajobrazowym jest to jeden z najciekawszych obszarów kraju.
Międzyzdroje są kąpieliskiem morskim od około 150 lat. Mała osada rybacka już w połowie XIX w. przyjmowała w sezonie około 500 osób. Stały wzrost popularności sprawił, iż pod koniec XIX i na początku XX w. liczba ta wzrosła do kilkunastu tysięcy; był to ówczesny szczyt rozwojowy. Po I wojnie światowej kąpielisko przeżywało zastój; liczba przebywających tu gości rosła powoli. Prawie zupełnie nie powstawały nowe obiekty wczasowo-wypoczynkowe. Później przyszła II wojna światowa ze swymi zniszczeniami i dewastacją.
Włączenie wysp u ujścia Odry do Polski w 1945 r. miało dla Międzyzdrojów zasadnicze znaczenie. Pomimo olbrzymich trudności komunikacyjnych (zniszczone mosty prowadzące na wyspę), społeczeństwo polskie masowo dążyło w kierunku kąpielisk zachodniego wybrzeża.
Prawie natychmiast po wojnie rozpoczął się okres odbudowy i porządkowania Międzyzdrojów. Skromna dawniej osada rozbudowywała się we wszystkich kierunkach. Liczne zakłady pracy z całego kraju zaczęły uruchamiać tu swoje ośrodki wczasowe. Szybko wzrastała liczba turystów odpoczywających lub zwiedzających kąpielisko. O ile jeszcze w 1958 r. wynosiła ona około 70 tys. osób, to 10 lat później osiągnęła blisko 250 tys. gości.
Miasto liczące niecałe 5 tys. stałych mieszkańców stało się wielkim ośrodkiem turystyki zarówno krajowej, jak i zagranicznej. W tej ostatniej dziedzinie szczególnie wielkie znaczenie miało uruchomienie w 1964 r. stałego połączenia promowego pomiędzy Polską i Szwecją na trasie Świnoujście — Ystad. Drogą tą zaczęli napływać turyści szwedzcy, a następnie również obywatele innych państw skandynawskich. Obecnie, wśród gości ze Skandynawii, Międzyzdroje i Świnoujście są najbardziej znanymi polskimi ośrodkami wypoczynkowymi.
Każdego roku, pod koniec maja lub na początku czerwca, następuje uroczystość otwarcia letniego sezonu wczasowego organizowana przez dyrekcję Wolińskiego Parku Narodowego, PTTK, FWP i Prezydium MRN. Rada Naukowa WPN odbywa wówczas otwartą sesję naukową, podczas której omawia się różne problemy Wolina związane ze środowiskiem przyrodniczym, życiem gospodarczym, historią wyspy, ruchem i zagospodarowaniem turystycznym. Towarzyszy temu bogaty program imprez kulturalnych (wystawy, występy artystyczne itp.). PTTK organizuje popularne wycieczki w okolice Międzyzdrojów.
Międzyzdroje w ciągu ostatnich lat wypiękniały; miasto ozdobiono licznymi zieleńcami i dywanami kwiatowymi. Plaża należy do najlepiej zagospodarowanych na całym południowym brzegu Bałtyku. W sezonie odbywają się tutaj liczne imprezy artystyczne, w których biorą udział czołowi artyści polscy i zagraniczni oraz zespoły chóralne o światowej sławie.
Na turystycznej mapie Polski Międzyzdroje zajmują czołowe miejsce. Kąpielisko przyjmuje obecnie kilkanaście razy więcej turystów, niż przed 30 laty i jest wspaniałym dokumentem osiągnięć naszego kraju w zakresie troski o wypoczynek i właściwe wykorzystanie wolnego czasu przez ludzi pracy.

Czytaj również:

Turystyczne, nadmorskie rozwijające się ośrodki

Roślinność torfowisk wysokich

admin — Sat, 10 Sep 2011 19:09:15 +0000

Wilgotny klimat z opadami rzędu 600-700 mm w ciągu roku przy stosunkowo niskim parowaniu to główne czynniki sprzyjające powstawaniu torfowisk wysokich w pasie pobrzeży i na Pojezierzu Pomorskim. Na niżu torfowiska wysokie poza tymi obszarami w zasadzie nie występują. Usytuowane zawsze na terenach wyniesionych w stosunku do otoczenia, czyli innymi słowy na lokalnych wododziałach, torfowiska wysokie zasilane są tylko wodą z opadów, a uniezależnione od wód gruntowych. Następstwem tego jest skrajne ubóstwo siedlisk i odpowiadający mu szczególny skład flory styczny. Tylko najmniej wymagające rośliny mogą tu egzystować.
W obrębie Pobrzeża Słowińskiego i Kaszubskiego torfowiska wysokie właściwe znane są z okolic jeziora Łebsko, z dna szerokiej oradoliny rzeki Łeby, z Janiewickiego Bagna koło Sławna oraz z Bielawskiego Błota koło Pucka. Torfowiska te charakteryzują się wyraźnym wyniesieniem części centralnej, bezdrzewnej. Są one otoczone wąskim, podtopionym i stąd trudnym do przebycia okrajkiem, położonym najniżej.
Wierzchowina wykazuje mozaikowy, nieregularny układ suchszych kęp poprzedzielanych wąskimi podtopionymi dolinkami. Na kępach rosną krzewinki, zwłaszcza bagno zwyczajne, borówka bagienna, modrzewnica zwyczajna, bażyna czarna, a także bardzo rzadka malina moroszka. Kępy oplecione są gęstą siecią cieniutkich, płożących się pędów żurawiny błotnej.
Malina moroszka, przedstawiciel elementu arktycznego, jest rośliną torfowisk środkowej i północnej Skandynawii. Na naszych ziemiach pozostała jako relikt z okresu polodowcowego i utrzymuje się na torfowiskach wysokich i w borach bagiennych na siedliskach mokrych i zimnych, szczególnie trudno dostępnych dla roślin.
Malina moroszka ma na Pobrzeżu Słowińskim i Kaszubskim bogate stanowiska. Najbardziej na zachód wysunięte jest stanowisko na Janiewickim Bagnie, gdzie malina ta rośnie w borze bagiennym. W podobnych warunkach spotkać ją można w Słowińskim Parku Narodowym w leśnictwie Kluki. Rośnie tam w wilgotnym borze bagiennym, ale coraz bujniejszy nalot brzozy wypiera ją z tych siedlisk. Na silnie naświetlonych miejscach na torfowiskach wysokich sąsiadujących z borem bagiennym zakwita, a niekiedy nawet owocuje. Jej owoce, dojrzewając, przybierają barwę czerwoną, a następnie oryginalną bursztynowożółtą, mają jednak nieco mdły smak. Trzecim stanowiskiem moroszki jest niewielki już fragment torfowiska Bielawskie Błoto, gdzie moroszka wykazuje szczególną żywotność na drogach zbudowanych do wywozu torfu. Dzięki zdolności szybkiego wytwarzania rozłogów moroszka opanowuje tam łatwo nagi torf na skraju torfianek, jak też i rozbite przy transporcie kostki wyciętego torfu.
Z torfowiskiem wysokim wiąże się kilka aspektów sezonowych. Pierwszym zwiastunem wiosny, bardzo późnej na tym wilgotnym * zimnym siedlisku, jest bagno zwyczajne. W maju, gdy bagno zakwita, ogromne przestrzenie nim porośnięte bielą się z daleka. Spajający, a nawet wprost odurzający zapach przenoszony wiatrem zdradza występowanie bagna na długo przed dostrzeżeniem samej rośliny.
Bagno zwyczajne, podobnie jak szereg innych gatunków z rodziny wrzosowatych, bardzo wcześnie zawiązuje kwiaty. Już w początkach lipca znaleźć można w przyszłorocznych pączkach kwiatowych rozwinięte słupki. Rozwój pręcików jest w jesieni również daleko posunięty. Dlatego też, pomimo niekorzystnych warunków, jakie ze względu na późne odmarzanie panują na torfowisku wysokim w okresie wiosny, bagno już w maju jest w pełni kwitnienia. Podobnie efektowny aspekt daje owocowanie wełnianki. Niewielkie niteczki stanowiące okwiat bardzo prostego, bo zbudowanego tylko z jednego słupka i trzech pręcików kwiatu wełnianki, po jego przekwitnięciu szybko rosną i niewielki owoc opatrzony jest wspaniałym śnieżnobiałym pióropuszem, który służy mu jako aparat lotny i spadochron, gdy porwany wichrem szybuje nad torfowiskiem.
W jesieni żurawina owocuje nieraz tak obficie, że jagody jej, leżące na poduchach torfowców, nadają ich kępom czerwonawy odcień.
Mchy tworzące wspomniane już kępy na torfowisku wysokim to torfowce, w głównej mierze Sphagnum magellanicum. Od niego też bierze swoją nazwę mszar kępowo-dolinkowy zespół charakterystyczny dla torfowiska wysokiego właściwego.
Kępy torfowców poprzeplatane są delikatnymi łodyżkami wątrobowca Cephalozia connivens, niekiedy też między poduchami torfowców rosną rozległe, silnie zwarte darenki płonnika cienkiego.
Mszar kępowo-dolinkowy wykazuje zmienność zależną od stosunków wodnych. Najbardziej na zachód występuje wilgotniejszy mszar czerwony ze Sphagnum rubellum, najszerzej rozprzestrzeniony jest mszar kępowo-dywanowy ze Sphagnum mucronatum, a o ginięciu torfowiska w wyniku przesuszenia świadczy pojawianie się mszaru z wełnianką pochwowatą. Mszar kępowo-dolinkowy zamiera także, gdy opanowuje go las. Początkowe, bardzo zresztą długotrwałe stadium tworzy skarlała sosna, której wysokość nie przekracza 2-3 m, określana jako Pinus sihestris forma tur fosa. Towarzyszy jej szereg krzewinek. Zbiorowisko to zaliczane jest jeszcze do mszaru kępo-wo-dolinkowego jako odrębny zespół, nazywany mszarem sosnowym (Sphagnetum magellanici pinetosum).
Na pobrzeżu, na torfowiskach wysokich, występował do niedawna drugi zespół tego typu, mszar kępowy brunatny (Sphagnetum fusci\ który szeroko rozprzestrzeniony jest w Skandynawii. Gatunkiem budującym ten zespół jest torfowiec Sphagnum fuscum. Mszar kępowy brunatny na skutek odwodnienia zanikł na pobrzeżu całkowicie i dziś spotykamy już tylko pozostałe po nim w profilach glebowych grube warstwy torfu, dochodzące do 4 m miąższości. Na torfowiskach wysokich, w pradolinie Łeby, torf powstały ze Sphagnum fuscum buduje zawsze ich centralną, kopulasto wyniesioną część.
Całkiem odmienny pod względem ekologicznym jest mszar dolinkowy zasiedlający podtopione dolinki, określany jako zespół Scheuchzerio-Caricetum limosae. Udział roślin kwiatowych jest tu znacznie niższy. Rolę wskaźnikową odgrywają bagnica torfowa
turzyca bagienna. Innych roślin kwiatowych rośnie bardzo mało. Pojedynczo trafiają się przygiełka biała, wełnianka wąskolistna i ro-siczka okrągłolistna. Na żywym torfowisku, wykazującym stały przyrost na wysokość, rosiczka także co roku wyraźnie rośnie ku górze, aby utrzymać się przy powierzchni mszaru.
W przewodnionych dolinkach główną rolę odgrywa torfowiec Sphagnum cuspidatum, występujący często masowo. Wiotkie jego gałązki, wyjęte z wody, tracą natychmiast swój kształt. Podobnie dzieje się w okresach suszy, kiedy to leżą one na dnie dolinek, w których wyschła woda. Wśród torfowców pojawiają się w postaci drobnych darenek brunatno zabarwiony mech sierpowiec pływający oraz wątrobowiec liściasty Cladopodiella fluitans o barwie żywo zielonej.
Wracając w pogodny dzień wieczorem z torfowiska wysokiego często zaobserwować możemy, jak zaczynają się nad nim pojawiać mgły, rozpełzające się białymi językami we wszystkie obniżenia. Zjawisko to najlepiej widać na Bielawskim Błocie, które od białych mgieł, zwanych bielawami, bierze swą nazwę.

Czytaj również:

Roślinność obrzeży jezior dystroficznych

admin — Thu, 01 Sep 2011 19:11:05 +0000

W obszarze torfowisk wysokich, a także wśród borów bagiennych spotykamy na pobrzeżu szereg niewielkich jeziorek dystroficznych, o których mówi się, że są „zawieszone w torfie”. Ich woda jest czarna, lecz nie z powodu zanieczyszczeń. Włożywszy do wody rękę, widzimy na jej jasnym tle znaczne ilości drobnej zawiesiny torfowej, unoszącej się w wodzie i nadającej jej ów czarny kolor. Jeziorka te należą do grupy jezior skąpożywnych. Nie otacza ich pas oczeretów ani pasmo szuwarów. Na wody jeziora nasuwa się natomiast od brzegu mszar, utworzony z mchów torfowców, nazywany „płem”. Mszar ten ugina się niebezpiecznie pod nogami i łatwo przerywa się pod stopami człowieka. Na skutek silnego falowania odrywają się od brzegu fragmenty mszaru. Pchane wiatrem, płyną one w postaci niewielkich wysp zgodnie z kierunkiem wiatru na drugi brzeg jeziora.
Pło utworzone jest z rozległych poduch torfowca Sphagnum recurvum, poprzetykanych kępkami wełnianki wąskolistnej. Ze względu na szeroką skalę ekologiczną tego zbiorowiska mogą w nim, w zależności od lokalnych warunków, dominować różne rośliny torfowiskowe, jak np. bobrek trójlistkowy, turzyca nitkowata, przy-giełka biała, czermień błotna, turzyca dzióbkowata, siedmiopalecz-nik błotny czy też turzyca sina. Pło obrzeżone jest zwykle od strony jeziora wąskim pasmem roślin, w którym dominuje turzyca bagienna.
Na ple nasuwającym się na jezioro dystroficzne często osiedlają się rośliny z torfowiska wysokiego, zwłaszcza żurawina błotna, modrzewnica zwyczajna czy wełnianka pochwowata.
Starsze kożuchy pła opanowuje brzoza omszona i sosna. Drzewom tym prawie zawsze towarzyszy trzęślica modra, i to na ogół w postaci rozległych łanów. Dwa gatunki płonnika wtrącone są tutaj w mszar: płonnik cienki i płonnik pospolity. Tworzą one bardzo głębokie poduchy.
Rozwój tego zbiorowiska prowadzi do zespołu brzeziny bagiennej lub do boru bagiennego. Oba te zespoły leśne stanowią otulinę jezior dystroficznych.

Roślinność wrzosowisk
Jednym z najbardziej charakterystycznych elementów roślinności strefy pobrzeży są wrzosowiska. Ciągną się one szerokim pasem wzdłuż niskiego piaszczystego wybrzeża, przy czym najlepiej wykształcone są na Pobrzeżu Słowińskim i Kaszubskim. Największym wrzosowiskiem w tym regionie jest Bielawskie Błoto. W centralnej części ma ono charakter torfowiska wysokiego.
Najdogodniejszą porą do wyprawy na Bielawskie Błoto jest późne lato, kiedy zaczyna kwitnąć wrzos. Jako punkt wypadowy posłużyć może Jastrzębia Góra lub Karwia na północy albo też Łebcz, do którego dostać się można z Pucka pociągiem jadącym w kierunku Krokowej. Istnieje w końcu możliwość dotarcia tam autobusem.
Bielawskie Błoto to rozległa nizina, otoczona z trzech stron wzgórzami, a od morza oddzielona wąskim pasmem wydm, porośniętych borem nadmorskim. Bielawskie Błoto dobije widoczne jest ze wzgórz Kępy Swarzewskiej, np. z Jastrzębiej Góry, z Mieroszyna, a nawet z latarni morskiej w Rozewiu. Na pierwszym planie rysuje się zielona dolina niewielkiej rzeczki Czarnej, która opływa Bielawskie Błoto od wschodu. Za nią rozciąga się fioletowy bezkres wrzosowiska. Zadziwia przemiana barw na ogromnej przestrzeni wrzosowiska, związana z zakwitaniem wrzosu. Brąz i zieleń, barwy, które panowały na wrzosowisku przez całe lato, zaczynają ustępować odcieniowi różowemu, przechodzącemu w coraz bardziej intensywny fiolet. Wrzos wywiera duże wrażenie, gdy występuje masowo. Idąc przez wrzosowisko dosłownie brodzimy wśród morza kwiecia. Odurza nas jego upajający zapach. Wokół rozbrzmiewa nieustanny brzęk pszczół, których tysiące unoszą się nad kwiatami. Jest gorąco. Rozgrzane słońcem powietrze drga.
Wrzosowisko cechuje się niezwykłym ubóstwem florystycznym. Wydaje się, że poza wrzosem innych roślin tu w ogóle nie ma. Współżycie z wrzosem jest trudne. Rośnie on w zwartych kępach, łatwo rozmnaża się wegetatywnie, jest odporny zarówno na suszę, jak i na dużą wilgotność podłoża. Dokładne poszukiwania pozwolą nam jednak na znalezienie w gęstwie wrzosu kilku najpospolitszych mchów borowych i paru chrobotków.

W wilgotniej szych miejscach dostrzegamy drugą roślinę kwiatową, która pojedynczo trafia się wśród wrzosu. Jest to wrzosiec bagienny, bardzo charakterystyczny dla strefy wybrzeża gatunek atlantycki. Znamy już jego rozmieszczenie i charakter geograficzny. Wiemy też, że występuje także w nadmorskich borach bażynowych i bagiennych gdzie charakteryzuje zawsze najwilgotniejsze siedliska.
Optymalne warunki rozwojowe znajduje wrzosiec bagienny na torfowiskach wrzosowiskowych. Tworzy tam zespół regionalny zwany wg Jasnowskiego mszarnikiem wrzoścowym. Fragmenty tego zespołu występują też na Bielawskim Błocie. Stałym elementem jest w nim obok wrzośca i wrzosu bagno zwyczajne. W nielicznych kępach pojawia się trawa trzęśli-ca modra, a całkiem wyjątkowo siewki sosny, wykształconej w postaci torfowiskowej.
Silnie zwarta jest warstwa mszy sta. Z torfowców główną rolę odgrywa Sphagnum compactum. Częste są mszaki i porosty borowe: z mchów – rokietnik pospolity i rokiet cyp ryso waty w odmianie wrzosowiskowej, z wątrobowców – rzęsiak pospolity, a z porostów -chrobotek leśny. Dobrze rozwijają się też niektóre gatunki torfowiskowe, jak płonnik cienki, a wątrobowiec Gymnocolea inflata tworzy zwarte skupienia.
Podobne wrzosowiska atlantyckie spotkać można także w wielu innych miejscach na pobrzeżu. Duży obszar zajmują one w Słowińskim Parku Narodowym na południe od jeziora Łebsko w leśnictwie Gać.

Czytaj również:

Lasy

admin — Sun, 28 Nov 2010 19:04:28 +0000

Lasy bukowo-dębowe
Buk, mający szerszą skalę ekologiczną niż buczyna, jest także ważnym gatunkiem budującym drzewostan acidofilnego lasu liściastego bukowo-dębowego (Fago-Quercetum\ rozprzestrzenionego na pobrzeżu Bałtyku. Bukowi towarzyszy tu zawsze dąb bezszypuł-kowy. W terenie falistym na ubogim podłożu lasy bukowo-dębowe stanowią charakterystyczny element krajobrazu. Buki i dęby nie są tu wysokie, często mają nisko osadzone i bardzo silnie rozgałęzione korony.
Ubóstwo podłoża stało się powodem ubóstwa gleby – i co za tym idzie – ubóstwa florystycznego. W runie pojawia się z dużą stałością groszek skrzydlasty. Towarzyszy mu niekiedy turzyca pigułkowata i kosmatka owłosiona. Charakterystyczna jest tutaj kombinacja gatunków, w skład której wchodzą rośliny o niskich wymaganiach siedliskowych, mogące żyć na podłożu zakwaszonym. Należy do nich przede wszystkim borówka czarna, a także śmiałek pogięty.
Na stromych zboczach niewielkich dolin, gdzie do dziś zachowały się jeszcze wąskie, lecz bardzo długie pasma acidofilnych lasów bukowo-dębowych, gleba pokryta jest zazwyczaj zwartym kobiercem mchów. Rozległe darnie tworzą tutaj: rokiet cyprysowaty, widłoząb miotłowy, merzyk groblowy, widłoząbek jednoboczny, modrzaczek siny (zwany też bezlistką siwą) i kilka innych.
Bory mieszane
Niemal do samego brzegu Bałtyku dochodzą bory mieszane. Zajmują one średnio żyzne, piaszczysto-gliniaste gleby, powstałe w strefie moren dennych, a także na piaskach terasów akumulacyjnych. Skala ich siedlisk jest dość szeroka. Bory mieszane wykazują nawiązania do wielu innych typów lasów. Najbliższe siedliskowo są dla nich acidofilne lasy bukowo-dębowe. Na miejscach cieplejszych i nasłonecznionych możliwe są przejścia do świetlistej dąbrowy. Inny kierunek powiązań wiedzie przez wilgotne postaci boru mieszanego nawet do boru bagiennego. Przemiany te idą jednak zwykle w przeciwnym kierunku, gdyż odwodnienie zachodzi znacznie częściej niż wzrost wilgotności. W strefie pobrzeży zaobserwować można jeszcze jedno interesujące powiązanie rozwojowe: przejście od brzeziny bagiennej do boru mieszanego wywołane obniżeniem poziomu wody gruntowej.
W ścisłym związku z przedstawionymi wyżej powiązaniami pozostaje zróżnicowanie boru mieszanego. Najbardziej stałymi elementami tego drzewostanu są sosna i dąb; od nazwy tych drzew wywodzi się też jego nazwa – Pino-Quercetum. Bory mieszane występujące na pobrzeżu w obrębie zasięgu buka charakteryzują się często znaczną domieszką tego gatunku w drzewostanie. Wyraźne są też powiązania tych borów z lasem bukowo-dębowym (Fago–Quercetum).
Struktura boru mieszanego jest wielowarstwowa. Drzewostan, utworzony w zasadzie przez sosnę z mniejszą lub większą domieszką dębu bezszypułkowego i z pojedynczym bukiem, jest wysoki i gonny. Wśród podszycia, jakie stanowi zwykle jarzębina, a w wilgotniej-szych miejscach kruszyna pospolita, trafiają się kępy odnowienia sosny lub dębu. Runo może mieć różny aspekt. Często i ono jest wyraźnie trójwarstwowe. Górną warstwę tworzy zwykle paproć orlica pospolita, pod nią występuje silnie zwarty łan borówki czarnej, a tuż przy ziemi rozwija się najniższa warstwa ze szczawikiem zajęczym. Mchów-ze względu na brak światła – rośnie tu niewiele. W miejscach, gdzie nie ma orlicy, o fizjonomii boru mieszanego decyduje borówka czarna.
Bardzo charakterystyczne są bory mieszane z borówką czarną bez warstwy krzewów. Borówka kwitnie tam masowo i obficie owocuje. W takich borach warstwa mszysta jest bogata. Tworzą ją pospolite mchy borowe.
Wspomniane już postępujące obniżanie się poziomu wody gruntowej może doprowadzić do powstania zbiorowisk o charakterze przejściowym pomiędzy brzeziną bagienną a borem mieszanym. Zjawisko to zaobserwować można najlepiej na terenie Słowińskiego Parku Narodowego w leśnictwie Kluki, gdzie obok brzozy, będącej elementem naturalnym, i sosny – niewątpliwie protegowanej przez gospodarkę leśną – coraz liczniej do drzewostanu wchodzi dąb. W runie tego boru dużą rolę odgrywa widłak jałowcowaty.

Bór bagienny
Bory sosnowe wykazują pod względem stosunków wodnych tak szeroką amplitudę, że skrajne ich postacie wydzielane są zazwyczaj jako odrębne zespoły. Odnosi się to z jednej strony do borów chro-botkowych na siedliskach najsuchszych, z drugiej natomiast – do borów bagiennych na siedliskach silnie podtopionych.
Nadmorskie bory sosnowe, umiarkowanie wilgotne i świeże, stanowią odrębną jednostkę fitosocjologiczną w wysokiej randze zespołu nazywanego borem bażynowym (Empetro nigri-Pinecum), ograniczonego w swym występowaniu do strefy wybrzeża morskiego.
Bory chrobotkowe, stanowiące najsuchsze skrzydło borów sosnowych, wykazują w tej strefie tak wiele nawiązań do nadmorskich borów świeżych, że nie można ich było od nich oddzielić. Wydzielono je wobec tego w obrębie boru bażynowego w postaci osobnego podzespołu Empetro nigri-Pinetum cladonietosum.
Nadmorski bór bagienny, reprezentujący przeciwne, najwilgotniej sze skrzydło borów, ma dzięki dwóm podstawowym gatunkom charakterystycznym – borówce bagiennej i bagnu zwyczajnemu -tak ścisłe powiązania z borami bagiennymi śródlądowymi, że mógł zostać wyodrębniony tylko jako ich podzespół; od licznie w nim występującego wrzośca bagiennego, rośliny typowo atlantyckiej, podzespół ten nazwany został wrzoścowym borem bagiennym (Vaccinio uliginosi-Pinetum ericetosum tetralicis). Inni autorzy uważają nadmorski bór bagienny za odmianę geograficzną zachodnioka-szubską w obrębie Vaccinio uliginosi-Pinetum.
Nadmorski bór bagienny występuje w strefie wybrzeża na płaskich lub nieco wklęsłych, wilgotnych obniżeniach terenu, często otoczonych wydmami lub z nimi sąsiadujących. Rozwija się on na trudnej do sklasyfikowania glebie. Dużą miąższość ma ściółka wraz z surową, bardzo kwaśną próchnicą, zalegająca na płytkim torfie, najczęściej turzycowym (profil 16), rzadziej torfowcowym (profil 17). Torf ten zawsze zawiera dużą domieszkę piasku, który przywiany został przez wiatry sztormowe z pobliskich wydm białych, a nieraz nawet z wydm ruchomych. Pod torfem zalega luźny, wilgotny piasek, wyraźnie oglejony, co wiąże się z wysokim poziomem wody gruntowej i jego częstymi wahaniami.
W profilu pojawia się warstwa torfu leśnego, świadcząca o tym, że las, który tu kiedyś rozwinął się na torfowisku, został zniszczony. Torfowisko ponownie wzięło górę nad lasem, lecz dziś las znów panuje na tym terenie. Widzimy stąd, jak wyraźnie zapisana została w torfie historia roślinności i jak stosunkowo łatwo można ją odczytać. Za pomocą metody węgla 14C można też określić wiek każdej Próbki pobranej z dowolnej głębokości, a tym samym wiek złoża. Można więc ustalić czas trwania kolejnych zmian szaty roślinnej.
W dość luźnym drzewostanie nadmorskiego boru bagiennego Panuje sosna. Jej wysokość jest niewielka i waha się między 12 a 14 m, natomiast grubość pni jest imponująca. Najgrubsze drzewa, spotkane na Pobrzeżu Kaszubskim w okolicach Lubiatowa i Osieckiego Bagna, miały w pierśnicy blisko 2 m obwodu. Sośnie towarzyszą w postaci pojedynczej domieszki oba gatunki brzóz: omszona i bro-dawkowata. Warstwa krzewów jest nikła. Tworzy ją wierzba łoza i kruszyna pospolita. Wyjątek stanowi pod tym względem wariant boru bagiennego z woskownicą europejską, która w nadmorskich borach bagiennych tworzy niekiedy zwarty, trudny do przebycia gąszcz.
Woskownicą europejska, rosnąc na torfowiskach, na ogół nie przekracza wysokości 1,5 m. W nadmorskim borze bagiennym jest bardzo wybujała i dochodzi często do 2 m.
Drugim gatunkiem, który występuje podobnie masowo, jest bagno zwyczajne. Daje to nawet podstawę do wydzielenia odrębnego wariantu boru bagiennego.
W cieniu obu tyęh dominujących roślin znaleźć można cały zestaw gatunków typowych dla tego siedliska. Należą do nich: turzyca pospolita, trzęślica modra oraz grupa gatunków torfowiskowych -żurawina błotna, wełnianka wąskolistna, turzyca gwiazdkowata oraz szereg mchów, w tym torfowce Sphagnum nemoreum, Sphagnum recuruum, Sphagnum palustre, a także Sphagnum fimbriatum.

Czytaj również:

Brzezina bagienna

admin — Sat, 13 Nov 2010 19:06:49 +0000

Brzezina bagienna
Bardzo bliskie borom bagiennym pod względem siedliskowym i florystycznym są brzeziny bagienne, określane jako zespół Bernie tum pubescentis. Istnieją też wyraźne powiązania dynamiczne i genetyczne między obu tymi zespołami leśnymi, odgrywającymi ważną rolę w krajobrazie pobrzeży Bałtyku.
Brzeziny bagienne związane są przede wszystkim z torfowiskami przejściowymi. Ze względu na dużą zmienność warunków siedliskowych, uzależnionych w głównej mierze od stosunków wodnych, można brzezinę spotkać zarówno na obrzeżu torfowiska niskiego, jak i na okrajku torfowiska wysokiego.
Ttitdcnąz dynamiczne Betuletum pubescentis idą w różnych kierunkach. Brzoza omszona, jako gatunek wybitnie pionierski, obsiewa się masowo na ubogim podłożu torfowym, zwłaszcza na bezleśnych obszarach na nieco podsuszonych torfach wysokich. W Słowińskim Parku Narodowym i na innych trudno dostępnych terenach opanowuje opuszczone ugory, brzegi dróg i rówów, nieużywane drogi, zagłębienia śródwydmowe, a także luki w różnych drzewostanach. Wiosną, gdy warunki wilgotnościowe są korzystne, szybko rośnie. Znaczna część nalotu ginie jednak w czasie letniej suszy, kiedy poziom wody w luźnym piasku spada tak głęboko, że staje się niedostępny dla korzeni niewielkich siewek brzozy. Najodporniejsze i najdorodniejsze brzózki, które przetrwają ten trudny okres, szybko rosną i tworzą wkrótce zwarte zarośla. Po kilku latach są to już drągowiny. Przykłady takiej inwazji brzozy spotkać można w Słowińskim Parku Narodowym w okolicach miejscowości Kluki. Znaczna część leśnictwa Kluki to potencjalne siedliska brzeziny bagiennej.
W drągowinach brzozowych pojedynczo trafia się sosna. Większy udział ilościowy sosny wiąże się zawsze z gospodarką leśną.
Na siedlisku brzeziny wprowadzany bywa również i świerk, nierzadko w postaci jednogatunkowych drzewostanów, których silne zwarcie uniemożliwia całkowicie rozwój roślin runa. Inwazja świerka jest niekiedy spontaniczna. Jeśli w zwartych drągowinach świerkowych powstanie jednak niewielka nawet luka, natychmiast pojawiają się w niej rośliny, którym do rozwoju wystarczy nawet tak niewielka ilość światła. Najczęściej jest to siódmaczek leśny i konwalijka dwulistna, rzadziej szczawik zajęczy i paprocie.
Pod okapem starych, naturalnych drzewostanów brzeziny bagiennej wyraźnie wyodrębnia się warstwa podszycia. Liczna jest w nim jarzębina i kruszyna. Skład gatunkowy i struktura runa jest w brzezinie bagiennej uzależniona od stadium rozwoju zbiorowiska °raz od wspomnianych wyżej tendencji dynamicznych.
Brzozie omszonej, opanowującej torfowiska przejściowe, towarzyszą najczęściej łany trzęślicy modrej. Z chwilą gdy dojdzie do silniejszego zwarcia drzewostanu, trawa ta ustępuje miejsca innym gatunkom, gdyż nie znosi zbytniego ocienienia.
W starodrzewach najpiękniejsza jest facja z widłakiem jałowcowatym, który rośnie łanowo na znacznych przestrzeniach. Towarzyszą mu siódmaczek leśny i konwalijka dwulistna. Bardzo częsty, choć mniej liczny, jest możylinek trójnerwowy.
Charakterystyczne dla brzeziny bagiennej jest też masowe występowanie paproci, zwłaszcza narecznicy szerokolistnej i narecznicy krótkoostnej. W Słowińskim Parku Narodowym częste są brzeziny mszyste. Płonnik zwyczajny tworzy ogromne poduchy. Zwierzyna wydeptuje wśród nich liczne ścieżki. Idąc nimi, brodzimy we mchu po kolana. W miejscach wilgotniej szych dominują torfowce, zwłaszcza Sphagnum palustre. Wszystkie te facje wykształcają się na dużych powierzchniach i stąd łatwo można je dostrzec. Są one dobrym odzwierciedleniem dynamiki brzeziny bagiennej.
Obserwowane na całym Pomorzu obniżanie się poziomu wód gruntowych może być w przypadku brzeziny bagiennej niekiedy nawet korzystne i prowadzić do polepszenia się warunków siedliskowych. Do drzewostanu brzozowo-sosnowego zaczyna wchodzić dąb szypułkowy inicjując rozwój boru mieszanego.
Podniesienie się poziomu wód gruntowych, hamując rozkład powierzchniowych warstw torfu, eliminuje gatunki wymagające żyźniejszego podłoża. W takiej sytuacji następuje zwrot w kierunku boru bagiennego.